Đọc sách để làm gì? Fiction hay non-fiction?

Để nói về mục đích của việc đọc sách, mình nghĩ nếu liệt kê ra điều này điều kia sẽ không mấy thú vị và có thể cảm thấy hơi lý thuyết với bạn. Trong bài viết này mình sẽ kể cho bạn vài câu chuyện của mình để bạn có được cái nhìn rõ ràng và chân thực hơn.

1. Mình đã từng chạy bộ đường dài và bây giờ, nó đã trở thành hoạt động rèn luyện sức khỏe của mình.

Trước đó một năm, mình đọc được cuốn sách “Tôi nói gì khi nói về chạy bộ” của Haruki Murakami. Đây là cuốn sách duy nhất của Murakami thuộc thể loại non-fiction. Mình cảm thấy thú vị với những thông tin, kiến thức về full marathon, half marathon, tác dụng của chạy bộ và câu chuyện chạy bộ đã giúp cho Murakami như thế nào trong quá trình sáng tác.

Tuy nhiên, sau khi đọc xong cuốn sách này, mình vẫn chưa chạy bộ. Dù mình biết chạy bộ tốt cho sức khỏe, nhưng với suy nghĩ chắc chỉ chạy được mấy bữa rồi đâu sẽ vào đấy, mình đã không có bất kì hành động nào.

Sáu tháng sau, mình đọc được cuốn sách cùng chủ đề “Bước chạy của thanh xuân”. Lần này là một cuốn fiction. Cách viết của sách khá giống manga, những tập truyện mình đọc khi còn là học sinh cấp 2, cấp 3. Viết về chạy bộ, nhưng cuốn sách chứa đựng những câu chuyện đẹp đẽ và cảm động về tình bạn, sự hy sinh, vượt qua chính mình. Cuốn sách thực sự đã truyền cảm hứng cho mình. Sau khi đọc xong, mình quyết định chạy bộ. Và kết quả, mình đã tham gia cuộc thi chạy half marathon 21km đầu tiên ở Đà Lạt.

Nếu chỉ đọc sách non-fiction mình biết chạy bộ có rất nhiều lợi ích, nhưng không có cảm hứng để hành động. Ngược lại một cuốn sách fiction đem lại cho mình động lực để thực hiện hóa việc đó.

2. Khả năng quan sát của mình đã được cải thiện

Cách đây khoảng bốn năm, mình bắt đầu đọc sách trinh thám của Sherlock Holmes, Higashino Keigo và Tử Kim Trần. Ngày xưa, mình thấy bản thân khá hời hợt, không có khả năng quan sát tốt. Tuy nhiên, khi đọc sách trinh thám, càng đọc nhiều mình càng bị ấn tượng, cảm thấy bản thân cần quan sát nhiều hơn. Mình bắt đầu quan sát mọi thứ, liên kết, phân tích cách mọi người đi đứng, ăn mặc. Những thông tin đó đều có thể quan sát được, nói cho chúng ta điều gì đó về thế giới xung quanh.

Nếu có một cuốn non-fiction về kỹ năng quan sát, mình sẽ mua ngay lập tức, bởi đặc tính cụ thể, rõ ràng, tính ứng dụng cao và dễ thực hành theo hơn. Còn với fiction, nó cho mình cảm hứng và những nguyên mẫu. Mình đã từng bắt chước cách quan sát của những nhân vật trong sách. Mặc dù còn mang tính bản năng nhiều, nó đã mang lại cảm hứng để mình học hỏi kỹ năng quan sát.

3. Hiểu và cảm nhận

Cuốn sách tiếp theo mình muốn nhắc tới là “Bố con cá gai”. Đây là một cuốn tiểu Hàn Quốc vô cùng cảm động đã lấy đi nhiều nước mắt của mình. Một đứa con lớn lên chỉ với sự nuôi dạy của người bố mang trong mình căn bệnh ung thư. Đắm mình vào quá trình hai cha con đấu tranh với bệnh tật, những khó khăn, trái tim mình thổn thức không ngừng, hy vọng rồi lại thất vọng, xen lẫn cả sự phẫn nộ với người mẹ. Mình như thể trải qua đầy đủ những khung bậc cảm xúc của nhân vật.

Điều này ngược lại khi mình đọc một cuốn non-fiction. Một ví dụ là “Sống với trái tim”, một cuốn sách nghiên cứu về trái tim, dựa trên góc nhìn về tâm linh và khoa học tâm thức. Đọc xong cuốn này, mình hiểu một cách chi tiết về cách hoạt động và những sự thật về trái tim. Có nhiều điều mà trước giờ mình không để ý, một trong số đó là “Cơ quan đầu tiên xuất hiện trong cơ thể của chúng ta là trái tim, không phải là trí não.” Thực tế, não có vai trò tiếp nhận thông tin, xử lí logic từ phía bên ngoài. Khi ra quyết định, nó dựa trên những thông tin rất hữu hạn. Ngược lại trái tim của chúng ta rất thông minh. Đó là lý do bạn sẽ nghe rất nhiều lời khuyên “Follow your heart”. Khi yêu ai đó, bạn có cảm giác từ trái tim chứ không phải từ bộ não. Có thể bạn vẫn bị ấn tượng bởi ngoại hình, những thứ bên ngoài, nhưng trái tim là nơi quyết định người mà bạn muốn ở cùng cả đời. Trái tim của bạn rất kì diệu, màu nhiệm.

Trái tim ở những góc nhìn khác nhau

Những thông tin đó thật khó để tìm trong một cuốn sách fiction. “Sống với trái tim” mang lại cho mình nhiều hiểu biết khác nhau. Ngược lại, cuốn “Bố con cá gai” mang lại cho mình trải nghiệm với những nhịp đập trái tim.

Bạn có thấy ba điểm chung trong ba câu chuyện vừa rồi không?

Đọc sách fiction cho bạn cơ hội trải nghiệm thế giới quan của các nhân vật để đồng cảm, thấu hiểu, sống một cách thoải mái, tự do và yêu thương hơn. Mặt khác, non-fiction mang lại cho bạn những thông tin sâu, chi tiết về một lĩnh vực cụ thể.

Nếu bạn muốn cảm nhận cái đẹp, thiên nhiên, con người, muốn đồng cảm với tất cả mọi tôn giáo, màu da, giới tính, fiction là một lựa chọn hoàn hảo. Trái tim của bạn sẽ được đồng cảm với những câu chuyện mà bạn được nghe, được kể. Ngược lại, nếu bạn muốn biết cách thiên nhiên, xã hội, chính trị, kinh tế vận hành, hoặc muốn biến suy nghĩ thành hành động, kỹ năng cụ thể, thì đọc sách non-fiction chính là lựa chọn phù hợp.

Ví dụ, khi đọc cuốn Suối nguồn, có thể bạn sẽ dũng cảm hơn để sống vì chính mình, không quá quan tâm tới những đánh giá từ những người xung quanh. Còn nếu đọc Dám bị ghét, bạn sẽ hiểu tại sao mình không nên quan tâm tới người khác, sống để là chính mình mà không gây tổn hại tới những người xung quanh.

Đó là câu hỏi đầu tiên bạn cần trả lời, “Đâu là sự khác biệt giữa việc đọc sách fiction và non-fiction?

Fiction mang lại cảm hứng, giúp bạn cảm nhận cái đẹp, đồng cảm với người khác. Non-fiction cho bạn thông tin, kỹ năng, góc nhìn cụ thể về một vấn đề nào đó. Hai thể loại này song hành với nhau, không tách rời được.

Non-fiction và fiction được viết ra như thế nào?

Người viết sách non-fiction thông thường là những nhà khoa học, nhà vật lý học, ngôn ngữ học, triết gia. Họ có xu hướng thể hiện sự quan tâm đến những vấn đề của xã hội, môi trường, nhân loại thông qua những tác phẩm của bản thân. Cách viết của họ thuyết phục, chặt chẽ, nhiều dẫn chứng, nghiên cứu, có cấu trúc rõ ràng. Đối tượng của những cuốn sách này thường được hướng tới một vài nhóm độc giả cụ thể. Vì sách mang nhiều lập luận, số liệu, phân tích, thống kê nên có thể khi đọc sách có non-fiction bạn sẽ thấy có phần khô khan hơn. Vì vậy không phải ai cũng thoải mái với những cuốn sách non-fiction. Nhưng với những độc giả thích tìm hiểu các vấn đề xã hội, thích tiếp nhận những quan điểm mới, sự logic, rõ ràng, non-fiction lại là những cuốn sách rất thú vị. 

Ngược lại, sách fiction được viết theo quan điểm cá nhân. Mình nghĩ người viết có xu hướng là người hướng nội, với khả năng cảm thụ nghệ thuật tốt. Họ thường sử dụng những ẩn dụ để xây dựng câu chuyện thay vì truyền đạt thông điệp trực tiếp như những cuốn non-fiction. Ví dụ tác giả có thể dùng nhân vật để nói về sự phân biệt chủng tộc, dùng sự đau khổ trong tình yêu để nói về LGBT hay những định kiến xã hội. Những cuốn sách fiction có xu hướng thể hiện câu chuyện, lát cắt trong cuộc sống. Với những bạn thích cái đẹp, thích đắm chìm trong thế giới riêng của mình thì fiction có thể là một lựa chọn yêu thích.

Bạn thấy đó, fiction và non-fiction đơn giản là những cách tiếp nhận cuộc sống khác nhau. Có những người tương tác với thế giới một cách không trực tiếp, nhẹ nhàng, hướng tới chân thiện mỹ, cũng có những người thích tiếp cận một cách rõ ràng, cụ thể, đo đếm được. Không có ai đúng ai sai mà đó sự hợp lý và xu hướng của họ theo đuổi.

Vậy cuối cùng, tại sao phải đọc sách? Fiction hay Non-fiction?

Giả sử bạn mới kết thúc kỳ thi đại học hay một cuộc thi quan trọng nào đó, thường tâm trạng của bạn là lo lắng, căng thẳng sau một thời gian chuẩn bị, thi cử đầy áp lực. Bạn sẽ chọn một cuốn lãng mạn, trinh thám, phiêu lưu để giải trí hay một cuốn sách non-fiction để chuẩn bị cho những kế hoạch sắp tới?

Tùy vào thời điểm, nhu cầu, trải nghiệm sống, bạn sẽ có những lựa chọn sách hoàn toàn khác nhau. Mỗi thể loại để có giá trị riêng, phục vụ cho những nhu cầu khác nhau trong từng thời điểm cụ thể, như vậy việc đọc sách mới hiệu quả và mang lại hứng thú cho bạn. Thế giới sách rất bao la, nó đủ để khơi gợi lại sự tò mò, cho bạn những trải nghiệm và hiểu biết mới. Mình nghĩ, sẽ không cần một câu trả lời rõ ràng cho mục đích của việc đọc sách nữa phải không? Rất mong bài viết này hữu ích với bạn.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *